René, Tamira en psychiater Dirk Corstens over het enorme taboe rond stemmen horen – en waarom luisteren zo veel uitmaakt
De Volkskrantdag in een uitverkocht Carré. Na de vertoning van 𝐌𝐢𝐣𝐧 𝐰𝐨𝐨𝐫𝐝 𝐭𝐞𝐠𝐞𝐧 𝐡𝐞𝐭 m𝐢𝐣𝐧𝐞 vertellen René, Tamira en psychiater Dirk Corstens over hun ervaring als protagonist in Maasja Ooms’ indrukwekkende film, en over het enorme taboe rond stemmen horen – een taboe dat zelfs binnen de GGZ nog diep geworteld blijkt.
”Wist je dat tweederde van de mensen die stemmen hoort er prima mee om kan gaan? Of dat veel hulpverleners nooit vragen: “Hoeveel stemmen zijn het? Wat zeggen ze? Zijn het mannelijke of vrouwelijke stemmen?” René heeft tientallen psychiaters en psychologen gezien. Slechts één stelde deze simpele vragen.
In dit nagesprek onthullen de hoofdpersonen waarom zij besloten hun gezicht te laten zien, hoe bevrijdend het is om elkaars verhalen te horen, en waarom openheid over stemmen horen zo cruciaal is. Tamira: “Ik kwam door deze film voor het eerst in contact met andere mensen die stemmen hoorden. Een openbaring: ik ben niet zo heel vreemd, want er zijn meer mensen die dit hebben.”
Dirk Corstens legt uit waarom zijn baanbrekende aanpak – waarbij je direct in gesprek gaat met de stemmen zelf – zo veelbelovend is. Niet als wondertherapie, maar als een manier om mensen te leren een andere relatie met hun stemmen aan te gaan. Want stemmen horen is geen afwijking, maar een variatie.
Maar er is ook een verontrustende realiteit: veel stemmenhoorders krijgen te horen dat het gesprek afgelopen is zodra ze over hun stemmen beginnen. In plaats van begrip, krijgen ze een pilletje. “Je komt toch eigenlijk om begrepen te worden,” zegt René.
Lees hieronder het volledige interview en ontdek waarom Dirk zijn cliënten adviseerde NIET te vertellen dat de stemmen erger werden. Welke stem Tamira juist steunt en dapper maakt – die je niet in de film ziet. En waarom we onze kinderen moeten leren dat stemmen horen een normale menselijke variatie is.
Bor Beekman interviewer
Zo, dat is een echt applaus, geweldig dat jullie hier zijn. En mijn eerste vraag is eigenlijk aan jullie alle drie. Wat maakte dat jullie besloten om aan deze film van Maasja mee te werken?
En hoe is het om zo naar buiten te treden?
René
Je hoort het, ja. Dat applaus. Dat is waarom ik meewerk. Dat het taboe rond stemmen horen wordt doorbroken.
Bor Beekman interviewer
Hoe groot is dat taboe?
Rene
Héél groot. Ja.
Dirk
Nou, misschien kun je vertellen over hoe je dat in de praktijk ervaart?
Rene
Als ik bijvoorbeeld in gezelschap van mijn familie over mijn stemmen praat, dan gaat het binnen twintig, dertig seconden over een ander onderwerp. Dit wordt thuis niet besproken.
Met mijn vrouw, Jeanette, kan ik er wel over spreken, maar met mijn omgeving niet.
Dirk
Maar je hebt ook hulp gehad bij de GGZ.
Rene
Ik denk dat ik in al die jaren heel veel psychiaters en psychologen heb gehad. En er is er maar ééntje die mij gevraagd heeft hoeveel zijn het er? Wat zeggen die stemmen? Zijn het mannelijke of vrouwelijke stemmen? Nee. Totdat ik bij jou, Dirk, kwam.
Dirk
René is de enige die ik al kende voordat de film gemaakt werd. Alle andere personages die in de film optreden zijn door het team van Maasja gerecruteerd.
Bor Beekman interviewer
Tamira kun jij daar ook wat over vertellen? Over waarom jij meegewerkt hebt?
Tamira
Ik denk dat dat twee kanten had. Enerzijds dat ik op zoek was naar iets wat mij echt kon helpen in mijn proces, omdat ik merkte dat ik met een mega groot probleem omhoog bleef zitten waar ik niet, waar ik geen weg in kon vinden. Ik had enorm veel last van de stemmen en wist er geen weg mee. Dit was een kans om met iemand eraan te werken die daar ervaring mee had. En de andere kant was dat ik het heel belangrijk vind om te kunnen spreken over dit soort dingen, omdat ik ook wel geloof dat meer openheid en het ook kunnen tonen van kwetsbaarheid, ook wat meer begrip in de samenleving kan brengen. Dat mensen zich kunnen voorstellen hoe het is om veroordeeld te worden omdat je stemmen hoort. En tegelijk is het idee dat mensen stemmen kunnen horen niet zo ver weg.
Bor Beekman interviewer
Niet zo ver weg?
Tamira
Nee. Ik geloof dat iedereen wel iets tegenkomt in zijn leven of iets dergelijks ervaart. En dat als je jezelf toestaat om daarover iets te kunnen delen met anderen, dan wordt het ook breder gedragen. Dan ben je niet alleen. Dan zijn wij niet alleen.
Bor Beekman interviewer
Hoe was het voor jullie om voor het eerst deze film te zien? Ook zo groot?
Rene
Ja, nou, we hebben hem gisteren al gezien. Maar dit is wel gigantisch, dit is erg imponerend.
Tamira
En René zij net: ‘Je kan elke porie zien’. Ik vond het heel bijzonder om het resultaat te zien van al die jaren werken. Ja.
Bor Beekman interviewer
Vraag aan jou Dirk. Hoe uniek of uitzonderlijk is deze vorm van therapie? We kijken natuurlijk mee, waarbij de stemmen direct worden aangesproken.
Dirk
Nou, voor mij is het niet uitzonderlijk, en we zijn bezig met een grootschalig onderzoek in Engeland. ‘Talking with voices’ heet dit onderzoek. We onderzoeken deze behandeling bij 150 stemmenhoorders en vergelijken de effecten met 150 stemmenhoorders die geen behandeling krijgen. Ik ben betrokken geweest bij het ontwerp van het onderzoek en nog steeds als supervisor van therapeuten die deze aanpak zich hebben eigen moeten maken. En dat ziet er heel veelbelovend uit. Geen wondertherapie, maar voor veel mensen die stemmen horen heel erg bevrijdend dat ze leren met hun stem een andere relatie aan te gaan.
Wat is voor mij de reden dat ik meewerk aan de film? Onder de aandacht brengen dat stemmen horen niet een afwijking is, maar een variatie. En ik ben ervan overtuigd dat als wij onze kinderen leren, dat dit één van de mogelijke menselijke variaties is, dat ze niet zo zullen schrikken als ze stemmen gaan horen, om wat voor reden dan ook. De meeste mensen kunnen heel goed omgaan met stemmen en een klein deel daarvan komt in de GGZ. En het zou ongelofelijk veel uitmaken als we daar op een gewone manier over konden spreken. Dat als je zegt: ‘Ik hoor stemmen’, je als antwoord krijgt ‘O, wat interessant, kun je me daar meer over vertellen’?
Bor Beekman interviewer
We hebben nog tijd voor een paar vragen uit de zaal, dus steek gerust uw hand op. Ik zal de vragen dan even herhalen, zodat iedereen dat kan horen.
Zaalvraag
Hoe vonden jullie het om elkaars verhalen te zien?
Tamira
Ehm, nou, ik kwam eigenlijk door deze film ook voor het eerst in contact met andere mensen die stemmen hoorden, dus voor mij was het ook wel een soort van openbaring van oh, ik ben niet zo heel vreemd misschien, want er zijn meer mensen die dit hebben. Dus het was ook wel heel veel herkenning voor mij om ook de anderen te kunnen horen en ook hun proces te kunnen volgen. Jullie zien nu dit. Maar eigenlijk zijn we alweer 1,5 jaar verder, dus staan we, staan ik en René ook op een nieuw, een ander punt. Dus dat is ook heel mooi om van elkaar dat proces mee te krijgen.
Bor Beekman interviewer
Ja.
Rene
Mooi. Iedereen heeft zijn eigen verhaal en het is mooi om die verhalen van anderen te leren kennen.
Tamira
Ja. Geweldig. Geweldig!
Bor Beekman interviewer
Ja, en ik vind ook weer dat de film heeft aangetoond dat eenieder die stemmen hoort zijn eigen verhaal heeft. Misschien nog meer vragen vanuit de zaal?
Zaalvraag
Ik wou allereerst zeggen bedankt voor de hele mooie film en mijn vraag is of het ook binnen de hulpverlening een taboe is. Binnen de GGZ in Nederland of de mensen die zelf stemmen horen er onderling niet zo snel over zullen praten.
Dirk
Stemmenhoorders zullen het niet zo snel uit zichzelf zeggen als het ze niet gevraagd wordt. Dat heeft vaak twee redenen. Eén reden is dat je je schaamt. Dat je zelf denkt dat je gek bent.
Dus daar ga je niet over praten. En een andere reden is dat de stemmen je verbieden om over hen te praten. Iets wat bij jou, Tamira, in het begin zeker het geval was.
Tamira
Ja, en ik heb het ook wel ervaren. Ik heb best wel een zoektocht in de hulpverlening gehad. Het is heel lastig, denk ik, om als hulpverlener de juiste vragen te stellen om hier ook doorheen te kunnen komen. Dus ergens moet er ook wel een soort bewustzijn zijn bij jezelf van oh ja, het zijn stemmen. En dan een zoektocht naar van wat, wat kan voor mij werken, want dat is ook niet voor iedereen op dezelfde manier geloof ik.
Dirk
Dat vind ik wel een goeie, want ik ken iemand die heeft er twintig jaar over gedaan voordat hij het woord ‘stemmenhoren’ als het ware ontdekte. Dat dat woord bij hem resoneerde, terwijl hij die ervaring al twintig jaar had! Dus het is ook niet zo eenvoudig om te beginnen met vertellen ‘ik hoor stemmen’. Het is soms een moeilijk te ontwarren iets. Je eigen gedachten, of dwanggedachten en/of stemmen.
Rene
Mag ik daar even op reageren? Ik heb ook het tegenovergestelde meegemaakt. Je wil hulp opzoeken en je vertelt over je stemmen. Er wordt niet bij stil gestaan. Vooral als ik in een opname zat, wordt er niet naar je geluisterd. Er wordt geen begrip getoond en het wordt afgedaan met een pilletje. Oh, neem jij dit maar. Dan ben je stil. Je komt toch eigenlijk om begrepen te worden, is mijn gedachtegang.
Dirk
Dat bedoel je, dat je niet gek was. Maar dat is wat je ervaarde, door de reactie van anderen, en dat ze je wilden fixen.
René
Ik had gewoon iedere week een gesprek. Met een psychiater of psycholoog. Maar zo gauw ik over mijn stemmen begon was het gesprek afgelopen.
Dirk
Ik adviseer patiënten wel eens om niet te vertellen dat de stemmen erger zijn geworden, omdat je dan zeker weet dat je meer medicatie zult krijgen, terwijl het je vooral lam legt. En dat is waar ik ook tegen ten strijde trek. Stemmen horen = Psychiater = Medicatie. Dat zou niet mogen. Medicatie is soms behulpzaam. Maar eerst luisteren en contact maken en de achtergrond van iemand achterhalen. Dat komt denk ik in deze film heel goed naar voren, dat er goede redenen zijn waarom mensen stemmen horen.
Zaalvraag
Er zijn veel boze stemmen maar zijn er ook gezellige stemmen waarmee je bijvoorbeeld naar de bioscoop gaat?
Dirk
Of naar een examen? Als je niet goed gestudeerd hebt en die stemmen geven beter antwoord!
Dat heb ik vaker gehoord. Mensen die positieve stemmen horen zoeken in het algemeen geen hulp. Tegelijk hebben de meeste mensen die negatieve stemmen horen tenminste één positieve stem. Twee derde van de mensen die stemmen horen kunnen er prima mee omgaan. Die hebben geen hulp nodig. Die ontwikkelen zelf een bepaalde verhouding met hun stemmen. We hebben in ons onderzoek vijftien mensen die nooit met de psychiatrie in aanraking zijn geweest bevraagd. Ook bij hen zagen we dat er een moment in hun leven was dat ze overweldigd werden door emoties, omdat ze bepaalde dingen niet aan konden, en dat er stemmen ontstonden. Dat dat aanvankelijk ook een beangstigende ervaring was. Maar de meeste mensen vinden hun weg met die stemmen. En voor een aantal mensen is het stemmen horen ook een gave.
Tamira
Ik wil er nog wel even op aanhaken, want ik vind het ook wel een hele mooie vraag, want in de film zie je een beeld geschetst dat best wel intens is. Een beeld dat jezelf tot de rand van de afgrond kan drijven, zeg maar. Maar er is ook bij mij nog een stem die jullie niet hebben gezien, die juist meer dat speelse en misschien ook wel dat dappere heeft. Die maakt dat ik dus hier kan staan! Dus die heel erg steunend werkt. Dus die is er ook.
Dirk
Ja, gisteren hadden we een radio interview en toen vroeg de interviewer aan Tamara ‘Wat zegt die stem nu’? En toen zei Tamira ‘Dat je leuke schoenen hebt’!
Bor Beekman interviewer
Dank, geweldig dat jullie er waren. En bedankt voor het kijken.
